Frelsi, ábyrgð og íslenska leiðin.

Frá stofnun hefur Sjálfstæðisflokkurinn byggt á einfaldri sannfæringu: Velferð verður ekki til án verðmætasköpunar og verðmætasköpun stendur ekki án samfélagslegrar ábyrgðar.

Það er merkilegt að flest stærstu álitamál íslenskra stjórnmála, þar með talið togstreitan milli verðmætasköpunar og velferðarkerfisins, eiga rætur sínar að rekja til tveggja manna sem lifðu fyrir meira en 250 árum. Þeir hittust aldrei. Þeir voru ólíkir í skapgerð, uppeldi og lífssýn. Samt móta þeir enn umræðuna um skattamál, eignarrétt, velferð, lýðræði og hlutverk ríkisins. Sannarlega hafa þeir haft áhrif á stefnu okkar Sjálfstæðismanna.

Þessir menn voru John Locke og Jean-Jacques Rousseau.

Allir farsælustu leiðtogar okkar Sjálfstæðismanna hafa skilið mikilvægi þess byggja velferðarkerfið upp á verðmætasköpun. Þannig hafa þeir sótt í senn til Locke og Rousseau.

Locke var Englendingur. Hann ólst upp í tiltölulega stöðugu samfélagi og hafði óbilandi trú á skynsemi einstaklingsins. Hann taldi að hver maður ætti náttúruleg réttindi til lífs, frelsis og eigna. Hlutverk ríkisins væri ekki að stjórna fólki heldur að verja þessi réttindi. Ef ríkið bryti gegn þeim hefði þjóðin rétt á að skipta um stjórn.

Rousseau átti allt aðra ævi. Hann upplifði fátækt, óöryggi og mikinn félagslegan ójöfnuð. Hann taldi manninn fæddan góðan en að samfélagið spillti honum. Hann hafði meiri áhyggjur af því að fáir söfnuðu völdum og auði en að ríkið yrði of stórt. Lausnin væri samfélag þar sem almannaviljinn réði ferðinni og meiri jöfnuður ríkti.

Frá upplýsingaöld hefur togstreitan milli Locke og Rousseau í raun verið togstreita milli hægri og vinstri í vestrænum stjórnmálum. Milli frelsis einstaklingsins og samábyrgðar.

Það sem gerir Sjálfstæðisflokkinn sérstakan er að hann hefur aldrei talið nauðsynlegt að velja annan þeirra fram yfir hinn.

Við Sjálfstæðismenn höfum staðið vörð um frelsi einstaklingsins, eignarréttinn og frumkvæði fólks í anda Locke. Um leið höfum við byggt upp öflugt velferðarkerfi sem byggir á samábyrgð og því að enginn sé skilinn eftir. Sú blanda hefur gert Ísland að einu frjálsasta, auðugasta og jafnframt jafnasta samfélagi heims. Það var einmitt þetta jafnvægi sem gerði okkur kleift að byggja upp öflugt atvinnulíf samhliða almannatryggingum, heilbrigðiskerfi og menntakerfi sem við Íslendingar eru stolt af.

Vandinn skapast þegar önnur hugmyndin gleypir hina. Ríki sem gleymir frelsi einstaklingsins verður fljótt þungt í vöfum. Reglurnar verða fleiri en lausnirnar. Framtakið dregst saman og ábyrgð einstaklingsins dofnar. Á sama hátt getur samfélag sem gleymir samábyrgðinni misst fótfestuna. Ef bilið milli fólks verður of mikið veikist samheldnin. Traust minnkar og samfélagið verður sundrað.

Þegar ríkið hættir að treysta fólkinu byrjar það óhjákvæmilega að treysta sjálfu sér. Þar hefst miðstýringin. Þar birtast skýrust merki núverandi vinstristjórnar.

Við sjáum þyngra regluverk, meiri miðstýringu, aukið vald embættakerfisins og sífellt minni trú á því að einstaklingar og fyrirtæki geti sjálf fundið lausnir. Afleiðingin er ekki aðeins minni verðmætasköpun heldur líka samfélag þar sem frumkvæði, ábyrgð og hugrekki eiga sífellt erfiðara uppdráttar.

Það er ekkert nýtt í þessari togstreitu. Hún er jafn gömul upplýsingaöldinni sjálfri.

Mikilvægasta pólitíska spurningin á Íslandi í dag er ekki hvort skattar eigi að hækka eða lækka um nokkur prósentustig. Heldur hvernig við tryggjum að frelsi einstaklingsins verði áfram grunnurinn að samábyrgð samfélagsins.

Svarið við þeirri spurningu mun ráða því hvort Ísland verður áfram samfélag sem byggir á frelsi og ábyrgð eða samfélag sem byggir á sífellt stærra ríkisvaldi.

Svar okkar Sjálfstæðismanna hefur verið það sama í nær heila öld. Við þurfum ríki sem stendur vörð um þá sem þurfa á því að halda. En við viljum um leið samfélag sem treystir fólki til að skapa verðmæti, byggja upp fyrirtæki, taka ábyrgð og móta eigið líf.

Þegar Sjálfstæðisflokkurinn var stofnaður árið 1929 var það ekki til að gera ríkið stærra. Enn síður til að gera stjórnmálamenn valdameiri. Hann var stofnaður til að verja frelsi Íslendinga.

En frelsi er ekki markmið í sjálfu sér. Frelsi er forsenda þess að fólk geti skapað verðmæti, borið ábyrgð og byggt upp samfélag þar sem enginn er skilinn eftir. Við vitum að öflugt velferðarkerfi verður aðeins reist á traustri verðmætasköpun.

Frelsi án ábyrgðar verður eigingirni. Samábyrgð án frelsis verður miðstýring. Leið Sjálfstæðisflokksins hefur alla tíð legið þar á milli. Þar liggur íslenska leiðin. Þar liggur einnig framtíð Íslands.