Hægrimenn hata ekki velferð, þeir hata velferð sem virkar illa.

Fullyrðingar um að velferðarkerfið sé andstætt hugmyndafræði okkar hægrimanna standast ekki skoðun. Hugmyndin um að stefna okkar, sérstaklega frjálshyggjan, jafngildi „engu velferðarkerfi“ er afbökun sem þjónar ekki umræðunni. Hægrimenn hafna ekki sameiginlegu velferðarkerfi og samábyrgð, heldur leggja áherslu á að kerfi eigi að þjóna einstaklingnum, ekki öfugt. Kerfi eru tæki til að efla frelsi fólks, ekki markmið í sjálfu sér.

Fólk sem kynnir sér hugmyndafræði hægrimanna efast ekki um að velferðarkerfið er hornsteinn hægrimennskunnar.

 Það er engin frjáls á biðlista

Við metum frelsið mikils og sjáum heilbrigðisþjónustu sem veigamikinn þátt í frelsi fólks. Sá sem býr við langvarandi veikindi, biðlista eða skort á aðgengi er ekki frjáls í raun. Þess vegna styðjum við heilbrigðiskerfi með aðgengi fyrir alla, óháð efnahag. Íslenska kerfið byggir á þessari hugsun, til dæmis með almannatryggingum og niðurgreiddri grunnþjónustu. En við sjáum jafnframt hvernig einokun og skortur á vali hefur leitt til langra biðlista, lélegrar þjónustu, flöskuhálsa og óhagkvæmni.

Vandinn er ekki samábyrgð, vandinn er einokun

Þegar einkareknar heilbrigðisstofnanir hafa fengið að starfa innan tryggingaramma, svo sem í sérhæfðri þjónustu eða valkvæðum aðgerðum, hefur það ítrekað leitt til styttri biðtíma og betri nýtingar fjármuna. Þetta snýst ekki um að veikja opinbera þjónustu, heldur að setja sjúklinginn í forgang, leyfa honum að velja og brjóta upp kerfi sem vernda fyrst og fremst stofnanir fremur en notendur. Ríkið á að vera tryggingaraðili, ekki eini þjónustuveitandinn.

Menntun jafngildir frelsi, það er gott jöfnunarkerfi

Svipuð rök gilda um menntun. Ómenntaður einstaklingur er ekki frjáls á sama hátt og sá sem hefur aðgang að fjölbreyttri og góðri menntun. Menntun er eitt öflugasta jöfnunartæki sem samfélag getur boðið. Hún jafnar tækifæri, ekki útkomu. Íslenskt skólakerfi hefur lengi byggt á jöfnu aðgengi, en á sama tíma er valfrelsi foreldra og nemenda afar takmarkað.

Reynslan af sjálfstætt starfandi skólum, sérúrræðum og fjölbreyttum námsleiðum sýnir að þegar fjármagn fylgir nemandanum skapast hvatar til nýsköpunar, faglegs metnaðar og betri þjónustu. Þetta snýst ekki um að grafa undan opinberu skólakerfi, heldur að draga úr einokun hins opinbera og virkja krafta einkaframtaksins í þágu nemenda. Skólakerfi án raunverulegs vals er ekki frelsandi, heldur stofnanaveldi.

Markmiðið er ekki minni velferð – heldur meira vald í höndum einstaklingsins

Frelsi er ekki slagorð heldur ástand. Sá sem er fastur í kerfi sem hann hefur enga stjórn á, hvort sem það er vegna heilbrigðis, menntunar eða félagslegra úrræða, er ekki frjáls í reynd. Almannaþjónusta á borð við heilbrigði og menntun er því ekki andstæða hægrimennsku, heldur forsenda hennar.

Frjálshyggjan sættir sig hins vegar ekki við lokuð kerfi. Hún spyr hverjum þau þjóna. Kerfi sem eru hönnuð til að vernda vald, stöður eða hagsmuni kerfisins sjálfs eru gallað kerfi, jafnvel þótt þau séu vel meint. Þess vegna styðjum við samkeppni, gagnsæi, valfrelsi og einkarekstur innan sameiginlegs tryggingaramma. Markmiðið er ekki minna velferðarkerfi, heldur meira vald í höndum einstaklingsins.

Þetta er hægrimennska á 21. öldinni

Kjarni hægrimennsku, og þá sérstaklega frjálshyggjunnar, er einfaldur: kerfi eru aðeins réttlætanleg svo lengi sem þau þjóna fólkinu. Þessi sýn endurspeglast í stefnu Sjálfstæðisflokksins um sterka almannaþjónustu, aðkomu einkaframtaksins og takmarkað vald ríkisins yfir lífi og frelsi einstaklinga.